پناهندگی در چهار دهه گذشته، داستان زندگی بسیاری از ما بوده، نزدیکان مان، دوستان، چهره های مشهور، اهل سیاست، اقلیت ها و ... کم نبوده اند مهاجرانی که رفته اند و در آغوش موج های سهمگین اقیانوس یا در کوه ها و دره های پر از سنگلاخ جان داده اند، کم هم نبوده اند پناهندگانی که رفته اند و موفقیت و آزادی را در آغوش کشیده اند.

در طول سفرم به اروپا و همچنین هم صحبت شدن با پناهجوها در کمپ های مختلف داستان های مختلفی از زندگی مهاجران به گوش میخورد که هر کدام به دلیل خاصی آمده اند ولی در کل هدف از مهاجرت در دنیای امروز به خاطر عدم داشتن حقوق شهروندی برای اقلیت های مذهبی (همچون یارسان) و بعضی دیگر به خاطر تغییر دین و گرایش های جنسی تن به مهاجرت داده اند این دسته با دلیل درست و منطقی پا در راه مهاجت گذاشته اند اما در این میان پناهجویانی را دیدم که فقط به خاطر عشق به اروپا تن به مهاجرت داده اند و این افراد پس از رسیدن به این طرف به دلیل اینکه هیچوقت با شرایط سخت زندگی و مشکلات زندگی در غربت آشنا نبودند راه برگشت را به پیش گرفتند ...

اگر بخوام مختصری از کوچ مردم غرب کشور ازحدود 30 سال پیش از ایران و عراق را تا کنون نقل کنم با شخصیت ها و دوستانی برمیخوریم که برای رسیدن به اینجا بخشی از زندگی خود را تلف کرده اند و سختی ها و ملامتهای بسیاری را پذیرا بوده اند سختی هایی همچون زندانی شدن در یونان و یا زندگی در خفا تا سالها بدون اینکه زبان کشور بیگانه را بدانند واقعا حتی تصورش هم سخته .... کتاب های زیادی در باب خاطرات سفر به اروپا نوشته شده که بنده یکی از این کتاب ها رو به قلم آقای خسروی مطالعه کردم که چه سختی هایی را متحمل شده اند و هیچ وقت از تلاش برای بشریت و کمک به هم نوعان خود در این مسیر دریغ نکرده و حتی بعد از رسیدن به اروپا به دنبال زندگی تجملاتی نبوده همواره برای حقوق تمامی انسان در میدان نبرد آماده به خدمت بوده اما در این میان افرادی را هم داریم که در اولین قدم از سختی ها هراسیدند و راه بازگشت پیش گرفتند .

داستان همه ما مثل هم نیست چندی پیش با چند جوان پناهجو ایرانی در یکی از کمپ های سوئد که طریق ترکیه به یونان و ... اومده بوده اند برخوردم که یکی از یک هفته بعد خودشو دیپورت کرددو نفر دیگه هم ماه بعدش وقتی دلیل این کار را جویا شدم دیدم اکثرا میگن نیامدم خارج که در صف غذا باشم انگار هرگز در صف سبد کالا و یارانه نبوده اند دیگر میگه اومدم اروپا اربابی کنم نه اینکه بیگاری کنم .

شاید تا ۲ سال پیش کم‌تر پناهجوی ایرانی حاضر بود پس از گذران دوره سخت مهاجرت، معرفی و پذیرش، تصمیم به بازگشت بگیرد اما در دو سال اخیر تقریبا از هر ۱۰ پناهجوی ایرانی، ۱ نفر با معرفی کردن خود به سازمان ملل و دریافت هزینه بازگشت به وطن، به ایران باز می‌گردد.

برخی از پناهجویان ایرانی در ۴ ماه اول اقامت خود در کمپ‌های پناهجویی راه برگشت پیش می‌گیرند و برخی پس از یک‌ یا دو سال تحمل شرایط سخت، به ایران برمی‌گردند. آرمان‌شهر بسیاری از این پناهجویان در همان ماه‌های نخست فرو می‌ریزد و به قول یکی از آن‌ها "حداقل کرامتم در ایران بیشتر حفظ می‌شود".

زندگی در کمپ‌هایی که هر از گاهی به دعواهای خیابانی میان پناهجویان کشیده می‌شود، نابرابری و آزار جنسی در آن بیداد می‌کند و گاه شهروندان کشور میزبان که مخالف پذیرش پناهجویان هستند، با تظاهرات مقابل کمپ‌ها یا آتش‌ زدن ساختمان‌های آن‌ها، زندگی را بر پناهجویان سخت‌تر می‌کنند، تنها بخشی از سختی‌های گذران زندگی در کمپ‌های پناهجویی است. آن‌هم کمپ‌هایی که بهداشت در آن‌ها رعایت نمی‌شود و بیماری‌های مختلف به سراغ پناهجویان می‌آید.

برگشت به ایران برای پناهجویان ایرانی که مجردند عملی‌تر است تا آن‌هایی که دار و ندار‌شان را فروخته‌اند و دست در دست خانواده راهی این سفر شده‌اند. اگر پرونده این پناهجویان مربوط به مسایل سیاسی مثل اقوام و ملیت‌های مختلف نباشد یا خطر جانی تهدید‌شان نکند، راحت‌تر تصمیم به بازگشت می‌گیرند. برخی از آن‌ها پرونده‌های قضایی دارند که برای فعالیت های سیاسی مذهبی ، دعوای محلی یا چک‌ها بی‌محل، پناهجو شده‌اند. بازگشت برای آن‌ها و آغاز دوباره زندگی از نقطه صفر آسان‌تر است.

گروهی دیگر نیز افرادی هستند که برای فرار از پرداخت مهریه و زندان، یا فرار از طلاق و سختی‌های بعد از آن پا به مهاجرت گذاشته‌اند. به طوری‌که به گفته وکلا و انجمن‌های پناهجویی مختلف در فرانسه، آلمان و استرالیا تعداد مردان مطلقه و پناهجو در سال‌های اخیر افزایش داشته است. برخی از این گروه پناهجویان نیز در اواسط راه یا پس از گذراندن مدتی در کمپ‌های پناهجویی تصمیم به بازگشت می‌گیرند.

در ماه های اخیر با امضای توافقنامه بین اتحادیه اروپا و ترکیه برخی پناهجویان مجبور به بازگشت از یونان به ترکیه شده اند. بازگشت به ترکیه به معنای بازگشت به ایران نیست. ممکن است آنها در ترکیه بمانند و درخواست پناهندگی را دوباره از طریق سازمان ملل دنبال کنند، درخواست پناهندگی به ترکیه بدهند و یا اینکه دوباره قاچاقی بروند.